Chương 0: Vì sao bạn muốn chơi piano?
Chương này không dạy bạn nốt nào cả. Không có bài tập, không cần ngồi vào đàn, đọc hết chỉ mất năm phút.
Nhưng nó là chương mình muốn bạn đọc kỹ nhất. Vì thứ quyết định bạn có đi hết lộ trình này hay không, thật ra không nằm ở ngón tay — nó nằm ở lý do.
Cái khoảnh khắc đã đưa bạn tới đây
Hầu như ai tìm học piano cũng có một khoảnh khắc như vậy. Nó thường rất nhỏ và rất riêng.
Có thể là một buổi tối bạn xem phim. Ngoài cửa sổ trong phim đang mưa, nhân vật ngồi xuống cây đàn, và tự nhiên cả bộ phim im lặng lại — chỉ còn tiếng piano. Bạn ngồi yên tới hết cảnh đó, rồi tua lại xem thêm một lần nữa.
Có thể là một cây đàn đặt giữa sảnh khách sạn, hay ở góc một quán cà phê. Một người lạ ngồi xuống, đánh vài câu, và cả không gian ồn ào tự dưng dịu xuống. Lúc đó trong đầu bạn thoáng qua một ý nghĩ rất cụ thể: giá mà mình cũng làm được thế.
Hoặc đơn giản là bạn đã đi qua một nơi rất đẹp — biển lúc chiều muộn, một ngôi nhà gỗ giữa rừng thông, một chuyến tàu chạy dọc bờ nước — và bạn nghe nhạc piano trong tai nghe suốt quãng đường ấy. Từ hôm đó, âm nhạc và nơi chốn đó dính vào nhau trong trí nhớ bạn, gỡ không ra.
Hãy dừng lại một chút và nhớ lại đúng khoảnh khắc của bạn. Bản nhạc nào, ở đâu, lúc đó bạn thấy gì.
Nghe hơi sến, nhưng có lý do rất thực tế: đến tuần thứ hai, khi ngón áp út mỏi nhừ và bạn vẫn đang loay hoay với năm nốt đầu tiên, đó chính là thứ giữ bạn ngồi lại trước cây đàn.
Những bản nhạc đã kéo rất nhiều người tới cây đàn
Bạn không hề một mình. Có những bản nhạc mà cứ vài năm lại có thêm một thế hệ nghe được và muốn học đàn vì nó:
- Für Elise và Sonata Ánh Trăng — Beethoven. Hai bản nhạc có lẽ nhiều người nhận ra nhất thế giới.
- Nocturne Op. 9 No. 2 — Chopin. Nghe như một người đang kể chuyện rất khẽ vào đêm khuya.
- Clair de Lune — Debussy. Cái tên có nghĩa là ánh trăng, và bản nhạc đúng là nghe như ánh trăng thật.
- River Flows in You — Yiruma. Bản nhạc đã đẩy không biết bao nhiêu người trẻ đi mua cây đàn đầu tiên.
- Merry-Go-Round of Life (Lâu đài bay của pháp sư Howl) và One Summer's Day (Vùng đất linh hồn) — Joe Hisaishi. Nhạc phim hoạt hình Ghibli, và có lẽ là lý do phổ biến nhất khiến người Việt trẻ muốn học piano.
- Và cả một bộ anime dựng hẳn quanh cây đàn piano — Shigatsu wa Kimi no Uso (Tháng tư là lời nói dối của em) — bộ phim mà rất nhiều người xem xong là đi tìm lớp học đàn.
Mình nói thẳng một điều, vì bạn sẽ tự phát hiện ra sớm thôi: phần lớn những bản nhạc trên đều khó, có bài rất khó. Chúng không phải chỗ để bắt đầu, và giáo trình này không hứa hẹn sau ba tháng bạn chơi được Clair de Lune.
Nhưng chúng là đích đến. Và đích đến thì cần thiết đúng như những bài tập năm nốt ở Chương 1 vậy — không có nó, chẳng ai chịu tập năm nốt làm gì.
Bạn sẽ thật sự chơi được gì, và khi nào
Chỗ này mình sẽ thành thật thay vì hứa hẹn cho vui:
- Ngày đầu tiên: bạn tìm được nốt Đô giữa và đánh được năm nốt liên tiếp bằng năm ngón.
- Sau khoảng ba tuần: hai tay chơi cùng lúc được, đọc được nốt trên khuông nhạc thay vì nhìn tên chữ.
- Cuối Chương 3: bạn chơi trọn vẹn Ode to Joy và Jingle Bells bằng hai tay, từ nốt đầu tới nốt cuối, không dừng lại. Lộ trình gọi mốc đó là Trạm dừng chân — một buổi bạn không học gì mới, chỉ ngồi chơi nhạc.
- Hết Giai đoạn 2: bạn tự đệm được một bài hát mình thích.
Cảm giác lần đầu chơi hết một bản nhạc thật, không vấp, không phải dừng lại sửa — đó là thứ mình muốn bạn chạm tới càng sớm càng tốt. Nó khác hẳn việc tập từng ô nhịp rời rạc, và nó là lý do lộ trình này cứ vài chương lại cài một Trạm dừng chân.
Không ai giục bạn cả
Một điều nữa nên biết trước khi bắt đầu.
Ở đây không có bản nhạc nào tự trôi trên màn hình bắt bạn phải theo kịp, không có nốt rơi kiểu game, không có ai chấm đúng sai ngay trên đầu ngón tay bạn.
Bạn dừng lúc nào cũng được. Đánh đi đánh lại đúng một ô nhịp hai mươi lần cũng được. Chậm bằng một nửa tốc độ ghi trên bài cũng được — và thường thì đó mới là cách tập đúng.
Máy đánh nhịp có sẵn trong app, nhưng bạn tự bật và tự chỉnh. Bản nhạc mẫu bấm nghe được bất cứ lúc nào, nhưng nghe là để hình dung bài, không phải để bị chấm điểm.
Người mới bỏ cuộc phần lớn không phải vì họ kém, mà vì bị đặt vào tình huống phải chạy theo một thứ không chờ ai. Ở đây thì không.
Một ý duy nhất cần mang theo
Nếu cả chương này bạn chỉ nhớ được một câu, hãy nhớ câu này:
Cây đàn của bạn được đặt tên theo khả năng chơi to và nhỏ của nó.
Trong tiếng Ý, piano nghĩa là khẽ, nhỏ, còn forte là to, mạnh. Tên đầy đủ của nhạc cụ này là pianoforte — nghĩa đen là "nhỏ - to". Người ta rút gọn dần thành piano.
Nói cách khác, toàn bộ giá trị của cây đàn nằm ở chỗ nó nghe theo lực ngón tay bạn. Bấm nhẹ ra tiếng khẽ, bấm mạnh ra tiếng vang.
Điều đó dẫn tới một hệ quả rất thực tế cho mọi buổi tập sau này: bàn tay gồng cứng thì mọi nốt đều ra một lực như nhau, và cây piano trong tay bạn mất đi đúng thứ làm nên tên gọi của nó. Mỗi khi thấy vai mình so lên hay ngón tay đơ ra, hãy nhớ lại câu trên rồi thả lỏng.
Vì sao có hẳn một chương (Chương 5) dành cho cường độ to nhỏ, cũng là vì lý do này.
Nhiệm vụ của bạn ở chương này
Không có bài tập nào cả. Chỉ hai việc, và cả hai đều không cần đàn:
- Nhớ lại khoảnh khắc của bạn — bản nhạc nào đã khiến bạn muốn học.
- Mở nghe lại bản nhạc đó một lần, trọn vẹn, trước khi bước vào Chương 1.
Sẵn sàng rồi thì sang Chương 1: Nền tảng phím đàn và nốt nhạc.
Đọc thêm — nếu bạn tò mò
Bản đầu tiên của chương này kể toàn bộ lịch sử: bốn thời kỳ âm nhạc phương Tây trải 400 năm, chân dung Bach - Mozart - Chopin, ông thợ người Ý phát minh ra cây piano đầu tiên năm 1700, cơ chế búa gõ dây khác miếng gảy ra sao.
Chuyện hay thật, nhưng nó dài — và không có chữ nào trong đó giúp ngón tay bạn bấm đúng phím trong ngày đầu tiên. Dựng một bức tường chữ ngay trước mặt người vừa mới bắt đầu là cách nhanh nhất khiến họ đóng tab và không quay lại.
Nên phần đó được chuyển xuống mục Đọc thêm ở cuối thanh điều hướng bên trái:
Đọc lúc nào cũng được — một tối nào đó rảnh rỗi, hay lúc ngồi nghỉ cho tay đỡ mỏi. Không đọc cũng chẳng ảnh hưởng gì tới việc tập. Nó nằm đó cho những hôm bạn tò mò, chứ không phải một cửa ải phải qua.
Trong mục đó còn vài bài khác cùng kiểu — những chuyện bên lề đáng biết nhưng không cần biết ngay.